HYMENOPTERAN ENTOMOPHAGES IN VEGETABLE AGROBIOCENOSES OF UZBEKISTAN

Annotatsiya

Mazkur tadqiqotda O‘zbekiston sabzavot agrobiotsenozlarida tarqalgan Hymenoptera turkumiga mansub parazit entomofaglarning tur tarkibi, bioekologik xususiyatlari va trofik munosabatlari o‘rganildi. Tadqiqotlar davomida Lepidoptera turkumiga mansub asosiy zararkunanda turlarning tabiiy kushandalari aniqlanib, ularning agrobiotsenozdagi ekologik ahamiyati baholandi. Entomofaglarning tarqalishi, xo‘jayin ixtisosligi, parazitlik faolligi hamda zararkunanda populyatsiyalarini biologik boshqarishdagi roli tahlil qilindi. Olib borilgan kuzatuvlar natijasida Trichogrammatidae oilasining 4 turi (Trichogramma evanescens, Trichogramma pintoi, Trichogramma chilonis, Trichogramma ostriniae), Braconidae oilasining 7 turi (Apanteles plutellae, Apanteles telengai, Apanteles kazak, Apanteles glomeratus, Cotesia glomerata, Bracon hebetor, Cotesia melanoscela), Pteromalidae oilasining 1 turi (Callitula bicolor) va Tachinidae oilasiga mansub 2 tur (Exorista larvarum, Gonia bimaculata) aniqlandi.

Olingan natijalar Hymenoptera turkumi parazit entomofaglari sabzavot agrobiotsenozlarida zararkunanda hasharotlar populyatsiyalarini tabiiy boshqarishda muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatdi. Ayniqsa, Cotesia glomerata va Bracon hebetor turlari asosiy Lepidoptera zararkunanda turlariga qarshi yuqori biologik samaradorligi bilan ajralib turdi. Shuningdek, ayrim parasitoid turlarining O‘zbekiston faunasida yetarlicha o‘rganilmaganligi ularning bioekologik xususiyatlarini yanada chuqur tadqiq qilish zarurligini ko‘rsatdi. Tadqiqot natijalari integrallashgan himoya (IPM) tizimlarini takomillashtirish hamda ekologik barqaror biologik kurash strategiyalarini ishlab chiqish uchun muhim ilmiy asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.