6-maqola

Т.ТОРЕНИЯЗОВ. Қорақалпоғистон шароитида шафтолида ривожланадиган ширалар турларининг биоэкологияси ва уларга қарши кураш чора-тадбирлари

ҚОРАҚАЛПОҒИСТОН ШАРОИТИДА ШАФТОЛИДА
РИВОЖЛАНАДИГАН ШИРАЛАР ТУРЛАРИНИНГ
БИОЭКОЛОГИЯСИ ВА УЛАРГА ҚАРШИ КУРАШ
ЧОРА-ТАДБИРЛАРИ
Т. Е.Торениязов,
Қорақалпоғистон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти.
биоэкологик ривожланиши ва ташқи муҳит омилларига боғлиқ кураш тадбирларини олиб бориш бўйича ўтказилаётган
тадқиқотлар натижалари киритилган.
энтомофаглар, самарадорлик.
на персике и осуществления защитных мероприятий против них в зависимости от внешних факторов условиях
Каракалпакстана.
эффективность.
Кириш. Сўнгги йилларда Ўзбекистон вилоятлари син-
гари Қорақалпоғистон агробиоценозида мева дарахтлари
турларини экиш ва биринчи навбатда аҳолини тоза мева
маҳсулотлари билан таъминлаш масаласи бўйича катта
ишлар бошланган. Ҳудуд шароитида экилиб ҳосил олинаёт-
ган мева дарахтларининг уруғлиларга мансуб олма (Malus
domestica Borkh.), нок (Pyrus communis L.) данаклилардан
ўрик (Armeniaca vulgaris Lam.), олхўри (Prunus domestica
L.), олча (Cerasus vulgaris.) , шафтоли (Persica vulgaris Mill.)
мева дарахти кўп йиллардан буён экилиб келинаётган тур
ҳисобида асосий майдонларга жойлаштирилган. Мазкур тур
биотопидаги қулай бўлган абиотик ва биотик омиллар таъси-
ридан дарахтларда биоценознинг кўпгина зараркунандалари
ривожланиб, ҳосилнинг меъёри ва сифатига салбий таъсир
этиши ҳисобга олинган [1, 5].
Мавжуд муаммоларнинг мева боғлари турларида сўнгги
йиллари ортиб бориши, жумладан шафтоли дарахтларида
шираларнинг кўплаган турлари тарқалиб зарар келтириши
туфайли ҳосилнинг кескин камайиши ҳисобга олинмоқда.
Шафтоли дарахти биоэкологиясига хос хусусиятларидан
бири, ташқи ноқулай омилларга бардошлилиги нисбатан паст
бўлиб,иссиқ- совуқни тез сезади. Дарахтда барглар чиқиши
билан шираларнинг турлари пайдо бўлиб, озиқланишни
бошлаганда барглар бужмайиб, фотосинтез хусусиятларини
йўқотиши, ҳосили камайиб кетиши исботланган. Муаммони
бартараф этишнинг асосий йўли мева дарахтларида пай-
до бўлган зараркунандаларга қарши кураш тадбирларини
ташкиллаштиришдан иборатдир. Сўнгги йиллари шафтоли
дарахтларида кенг тарқалиб зарар келтираётган ширалар
турларини аниқлаб, ривожланиш биоэкологияси ва дина-
микасининг ташқи муҳит омилларига тўғридан-тўғри боғлиқ
эканлигини назарда тутиш, офатга қарши кураш олиб бориш
бўйича тадқиқотлар олиб борилмоқда.
Тадқиқот материаллари ва услуби. Шафтоли дарахт-
ларида учрайдиган ширалар турлари, ривожланиш био-
келтирадиган зарари В.И.Танский [4] усуллари ёрдамида
ўрганилди. Шираларга қарши кураш тадбирлари Ш.Т.Хўжаев
[7] услуби асосида бажарилиб, биологик самарадорлиги Аб-
бот формуласи асосида аниқланди. Тадқиқотлар натижалари
дисперсион таҳлил қилиниб, математик статистик ишлов
бериш Б.А.Доспехов [3] услуби асосида бажарилди.
Натижалар ва мунозара. Қорақалпоғистон агробиоценози
мевали боғлар биотопларидаги дарахтлар турлари бир хил
эмаслиги ва жойлашган биотопларида бир нечта турлари
экилганлиги аниқланди. Республикамизнинг шимолий туман-
лари шароитида олиб борилган тадқиқотлар давомида барпо
этилган махсус мева боғларидан 18,3 донасининг 10,5 дона
ва олча эканлиги аниқланди. Мазкур мева дарахтлари канал
ва йўл бўйларида, томорқаларда экиладиганлиги ҳисобга
олинди. Ушбу жойларда мавжуд данаклилар турларидан
турлари экилганлиги қайд этилди. Кўриниб турганидек, дана-
клилар турларига мансуб мева дарахтларининг асосий тури
ўрик ҳисобланса, сони бўйича шафтоли иккинчи ўриндадир.
Шафтоли дарахтлари жойлашган биотопларнинг вужудга

Аннотация

Мақоладан Қорақалпоғистон шароитида шафтоли биотопларида тарқалган ширалар турлари, биоэкологик ривожланиши ва ташқи муҳит омилларига боғлиқ кураш тадбирларини олиб бориш бўйича ўтказилаётган тадқиқотлар натижалари киритилган. Калит сўзлар: мева дарахти, шафтоли, зараркунанда, ширалар, биоэкология, динамика, зарар келтириш, энтомофаглар, самарадорлик. Аннотация. В статье приведены результаты исследования по изучению биоэкологического развития видов тли на персике и осуществления защитных мероприятий против них в зависимости от внешних факторов условиях Каракалпакстана.

Ключевые слова: плодовые деревья, персики, вредители, тли, биоэкология, динамика, вредоносность, энтомофаги, эффективность

Abstract

The article presents the results of a study on the biological development of aphid species on peach and the imple- mentation of protective measures against them depending on external factors of the conditions of Karakalpakstan.

Keywords: Fruit trees, peaches, pests, aphids biology, dynamics, harmfulness, entomophages, efficiency

How to cite

GOSTҚОРАҚАЛПОҒИСТОН Ш.Ш., РИВОЖЛАНАДИГАН Ш.Т., БИОЭКОЛОГИЯСИ В.У., ЧОРА-ТАДБИРЛАРИ, Т. Е., Қорақалпоғистон қ.х., биоэкологик р.в., тадқиқотлар н.к., энтомофаглар, с., на п.и., Каракалпакстана., эффективность., Кириш. С.й., гари Қ.а., турларини э.в., маҳсулотлари б.т., ишлар б.Ҳ., ган м.д., domestica B.н., ўрик (.v., L.), о.(., мева д.к., ҳисобида а.м., биотопидаги қ.б., ридан д.б., ривожланиб, ҳ.м., этиши ҳ.о., Мавжуд м.м., йиллари о.б., шираларнинг к.т., туфайли ҳ.к., Шафтоли д.б., бири, т.н., бўлиб,иссиқ- с.т., билан ш.т., бошлаганда б.б., йўқотиши, ҳ.к., бартараф э.а., до б.з., ташкиллаштиришдан и.С., дарахтларида к.т., турларини а.р., микасининг т.м., эканлигини н.т., бўйича т.о., Тадқиқот м.в., ларида у.ш., келтирадиган з.В., ўрганилди. Ш.қ., [7] у.а., бот ф.а., дисперсион т.қ., бериш Б.[., Натижалар в.м., мевали б.б., эмаслиги в.ж., экилганлиги а.Р., лари ш.о., этилган м.м., ва о.э., ва й.б., олинди. У.ж., турлари э.қ., клилар т.м., ўрик ҳ.с., Шафтоли д.ж. Т.ТОРЕНИЯЗОВ. Қорақалпоғистон шароитида шафтолида ривожланадиган ширалар турларининг биоэкологияси ва уларга қарши кураш чора-тадбирлари // Agro kimyo himoya va o‘simliklar karantini. – 2024. – №103 (102). – URL: https://agrokarantin.uz/articles/2653/.
APAҚОРАҚАЛПОҒИСТОН Ш.Ш., РИВОЖЛАНАДИГАН Ш.Т., БИОЭКОЛОГИЯСИ В.У., ЧОРА-ТАДБИРЛАРИ, Т. Е., Қорақалпоғистон қ.х., биоэкологик р.в., тадқиқотлар н.к., энтомофаглар, с., на п.и., Каракалпакстана., эффективность., Кириш. С.й., гари Қ.а., турларини э.в., маҳсулотлари б.т., ишлар б.Ҳ., ган м.д., domestica B.н., ўрик (.v., L.), о.(., мева д.к., ҳисобида а.м., биотопидаги қ.б., ридан д.б., ривожланиб, ҳ.м., этиши ҳ.о., Мавжуд м.м., йиллари о.б., шираларнинг к.т., туфайли ҳ.к., Шафтоли д.б., бири, т.н., бўлиб,иссиқ- с.т., билан ш.т., бошлаганда б.б., йўқотиши, ҳ.к., бартараф э.а., до б.з., ташкиллаштиришдан и.С., дарахтларида к.т., турларини а.р., микасининг т.м., эканлигини н.т., бўйича т.о., Тадқиқот м.в., ларида у.ш., келтирадиган з.В., ўрганилди. Ш.қ., [7] у.а., бот ф.а., дисперсион т.қ., бериш Б.[., Натижалар в.м., мевали б.б., эмаслиги в.ж., экилганлиги а.Р., лари ш.о., этилган м.м., ва о.э., ва й.б., олинди. У.ж., турлари э.қ., клилар т.м., ўрик ҳ.с., Шафтоли д.ж. (2024). Т.ТОРЕНИЯЗОВ. Қорақалпоғистон шароитида шафтолида ривожланадиган ширалар турларининг биоэкологияси ва уларга қарши кураш чора-тадбирлари. Agrochemical Protection and Plant Quarantine, 102(103). https://agrokarantin.uz/articles/2653/
“Agro kimyo himoya va o‘simliklar karantini” — ISSN 2181-8150 Maxsus son 3 [102], 2024 Published: 07.04.2026