MAHALLIY SHAROITDA MEVALI BOG‘ DARAXTLARNING HOSILINI YETISHTIRISHDA UCHRAYDIGAN ZARARKUNANDALARNING TUR TARKIBI HAMDA XIMOYA QILISH CHORALARI UO‘T: 632 ЗАРАРКУНАНДАЛАР

Аннотация

В данной статье представлены распространение, вредоность и видовой состав растительных тлей, щитовок, яблоневых червей и паутинных клещей из числа вредителей, встречающихся при возделывании плодовых деревьев, и их биологическая эффективность при применении химических препаратов против них.

Ключевые слова: сад, дерево, вредитель, насекомое, повреждение, генерация, период развития, яйцо, препарат, эффективность, KIRISh. O‘zbekiston Respublikasida bog‘dorchilik qishloq, xo‘jaligi sohasida yetakchi o‘rinlarni egallaydi. Respublikaning, tabiiy-iqlim sharoiti mevali bog‘larni yetishtirish ulardan yuqori, va sifatli hosil olish uchun qulay sharoitga ega. Mevali bog‘larni, yetishtirish, ulardan sifatli va yuqori hosil olishda, zararkunanda, va kasalliklardan asrash muhim ahamiyatga ega. Mevali bog‘larda, zararkunandalarga qarshi kurashish uchun zararkunandalarning, tarqalishi, zarari, bioekologik xususiyatlari, rivojlanishi va iqtisodiy, zararlash miqdor mezonini o‘rgangan holda kurash choralarini, olib borish dolzarb vazifa hisoblanadi, O‘simlik shiralari – tengqanotli xartumli hashortlar kenja, turkumi. Mingga yaqin turi ma’lum. Tanasining uzunligi 0, 5-, 6, 0 mm, tuxumsimon yoki oval shaklda, rangi och yashildan, qo‘ngirgacha. Boshi kamharakat, sanchib so‘ruvchi og‘iz apparati, xartum ko‘rinishida bo‘lib, boshining orqa qismidan boshlangan, bo‘g‘imlardan tashkil topgan. Mo‘ylovlari 3-6 bo‘g‘imli. Ko‘pincha, qanotsiz. To‘p to‘p bo‘lib yashaydi. Qanotli shiralar bir o‘simlikdan, boshqasiga ko‘chib o‘tadi. O‘simlik shiralarining hayotiy rivojlanishi, odatda, tuxum holida ikki yoki ko‘p yillik begona o‘t o‘simliklarda, qishlaydi, bahorda tuxumdan qanotsiz urg‘ochi - asoschi vujudga, kelib, 50-70 lichinka tug‘adi, bular tez orada rivojlanib voyaga, yetadi, ikkinchi va navbatdagi keyingi avlodining voyaga yetgan, individlari ham qanotsiz (partenogenetik, tirik tug‘ib ko‘payadi, va qanotsiz urg‘ochi avlodni vujudga keltiradi). Rivojlanish, davrida urug‘langan tuxum qo‘yish bilan tugallanadi. O‘simlik, bitlarilarining rivojlanish davri havo haroratiga bog‘liq holda 3-20, kun. Mavsumda 20-26 ta avlod beradi. Urg‘ochisi yoz oyida, 14 kungacha yashaydi. Qanotli urg‘ochilar kuniga 1-2 lichinka, qanotsizlari esa 5-10 lichinka tugadi. Ozgina yog‘ingarchilik, shiralarning rivojlanishiga yaxshi sharoit yaratadi, surunkasiga, yoqqan shiddatli yomg‘irlar ochiq yashovchi shiralarni yuvib, nobud qiladi. O‘simlik shiralari barg novdadagi shirani so‘rib, oziqlanadi natijada o‘simlik poyasi va ildizidagi uglevodlar zaxirasi, keskin kamayadi. Bu esa barglarning buralishi, novdalarning, qing‘ir qiyshiq o‘sishi, to‘qimalarning kasallanib shish xosil, qilishi yoki bo‘lmasa xar xil saprofit zamburug‘larning ko‘payishi, sabab bo‘ladi. Zararlangan o‘simliklarning hosildorligi 15-20% ga, kamayib ketadi. Bundan tashqari, o‘simlik shiralari kasal o‘simlik, shirasini so‘rish bilan birga xavfli kasalliklarni tarqatadi ham, Qalqondorlar - koksidlar kenja turkumiga mansub tengqanotli, so‘ruvchi hasharotlar oilasi. Yer yuzida keng tarqalgan. 1300 ga, yaqin turi ma’lum. Tanasining uzunligi. 2 mm cha, mumli qalqon, bilan qoplangan (nomi shundan). Qalqondorlar. keskin jinsiy, dimorfizmga ega. Urg‘ochilarining qanot va oyoqlari, odatda, mo‘ylovi, ko‘zi ham bo‘lmaydi. Erkagi urg‘ochisidan kichik, oldingi, juft qanoti borligi bilan farqlanadi. Og‘iz apparati soddalashgan, mo‘ylovi va oyog‘i yaxshi rivojlangan. Urg‘ochisi 20-170 tuxum, qo‘yadi. Lichinka va katta yoshdagilari o‘simlik shirasi bilan, oziqlanadi. Qalqandorlarning bir qancha turlari bo‘lib ushbu, zararkunandalardan. olma vergulsimon qalqondori, kaliforniya, qalqondori, binafsharang kalqondor turlari meva va sitrus, daraxtlariga, choy butalariga va bir qancha mevali daraxtlarning, hosiliga katta zarar yetkazadi va ushbu zararkunandalar karantin, ob’ekti hisoblanadi. Ko‘pchilik turlari ekinzor dalalar atrofidagi, ihota mintaqalariga ekilgan daraxtlar va boshqalarni zararlaganligi, soha olimlari tomonidan adabiyot manbalarida keltirib o‘tilgan, Olma qurti - olma mevaxo‘ri (Carpocapsa pomonella) — urug‘li, mevalarning zararkunandasi, barg o‘rovchi kapalaklar oilasidan, olma, behi, nok, ba’zan o‘rik, shaftoli, olxo‘ri mevalariga zarar, yetkazadi va shu bilan birga hosildorlikga xam jiddiy ziyon keltiradi, natijada dehqonlar tomonidan ko‘zlangan hosil olish samarasi, pasayadi. Zararkunanda mevaning urug‘i va eti bilan oziklanadi, Olma qurti kapalaklarining qanotlari yozilganida 18–21 mm, oldingi qanotlari kulrang, kanotlari asosi va uchi qoramtir, keyingi, qanotlari och qo‘ng‘ir, oqish tukli. So‘nggi yoshdagi qurtlari 14–20, mm, och pushti bo‘ladi. G‘umbaklik davrida daraxt po‘stlog‘i, to‘kilgan shoxshabba va barglar ostida, tuproqning yuza qavatida, meva omborlari devorlari kavagida, meva yashiklari tirqishlarida