Олтинкўз энтомофагининг асосий турлари ва зараркунандалар миқдорини бошқаришдаги аҳамияти

Аннотация

Ушбу мақолада олтинкўз энтомофагининг Ўзбекистонда тарқалган асосий турлари, биоэкологик хусусиятлари ва қишлоқ хўжалик экинлари зараркунандалари миқдорини бошқаришдаги ўрни ва аҳамияти бўйича маълумотлар келтирилган. Калит сўзлар: олтинкўз, турлари, ривожланиши, энтомофаг, тухумлари, зараркунандалар, нисбатлар, йиртқич, кушанда. Kirish: Olxo’rining ichki karantin zararkunandalariga komstok qurti, kaliforniya qalqondori,va sharq mevaxo’ri hisoblanadi,ularning zararini bilish va ularni bir biridan farqlash juda muhim ahamiyatga ega hisoblanadi. Qishloq xo’jaligida zararkunandalar zararini bilish ularga qarshi kurash choralarini osonlashtiradi,shu sababli ham biz zararkunandalarning zarariga ko’proq etibor berishimiz kerak.Bundan tashqari ular tarqalgan mamalkatlarni bilish ichki va tashqi karantindagi zararkunandalarning tarqalib ketishini oldini oladi,natijada aholi kerakli bo’lgan qishloq xo’jaligi mahsulotlarni yetarlicha estimol qilish darajasiga ega bo’ladi. Hozirgi kunda mamlakatimizda har tamonlama qilinayotgan qishloq xo’jaligiga oid islohatlar bunday natijalarga erishishga to’laqonli yordam beradi. Asosiy qism:Olxo’rining ichki karantin zararkunandalaridan biri hisoblangan kaliforniya qalqondori (Diaspidiotus periniciosus) tarqlagan mamlakatlar vatani Janubiy-sharqiy Xitoy hisoblanadi ,bundan tashqari bu zararkunanda Ozarbayjon, Turkmaniston Gruziya, Krasnodar o’lkasi, Moldaviya, Xindiston,Amerka, Avstraliya Koreya, Yaponiyada bor. Komstok qurtining tarqalgan mamlakatlar Yevropa va Osiyo mamlakatlari hisoblanadi. Ularning o’ziga hos zararlari bo’lib bir biridan farq qiladi, Kaliforniya qalqondori (Diaspidiotus periniciosus) 150 dan ortiq daraxt va manzarali ekinlarda uchraydi. Shoxlar novdalar mevalarning shirasini so’rib oziqlanadi. Zararlangan joylarda po’stlar ajraladi,shoxlar qiyshayadi,barglar burishadi,to’kiladi. Mevalar surilgan joyda qizil doğlar paydo bo’ladi. Komstok qurti (Pesivdococus komstoci) zarari mevali daraxtlardan olma ,anor,nok va boshqa danakli mevalarni zararlaydi. Komstok qurti madaniy va yavvoyi o’simliklarning 300 dan ortiq turini zararlashi mumkin. U o’simliklarning barcha qismini (mevsini hatto ildizini ham shikastlaydi. Qurtlar odatda bargning orqa tomondagi tomir bo’ylab oziqlanadi.Barglar sarğayib quriydi, novdalari qinğir qiyshiq bo’lib qoladi. Daraxt tanasi va ildizlari shish yoriqlar hosil bo’ladi.Sharq meva qurti (Grapholitha molista) zarari asosan shaftoliga hamda uruğli va danakli mevalarga shikast yetkazadi. Zararlangan darxtlarning o’sish meyori o’zgaradi zararlangan mevalar istimolga yarqosiz bo’lib qoladi. Xulosa. Qishloq xo’jaligida har bir mahsulotning sifat va miqdor ko’rsatkichini saqlash ularni istimolga yaroqli holatda bozor tarmoqlariga yetkazib berish juda muhim ahamiyatga ega hisoblanadi.Shu sababli ham bizga yetib keladigan import bo’ladigan mahsulotlarning sifatini tekshirib o’tkazish,zarakunanda kasallik va boshqa zararli organizmlardan himoya qilish ularni tarqalgan hududlarni bilish ularga qarshi kurash choralarini qo’llash samarali usullarni qo’llashga zamin yaratadi.Shu sababli har qanday zararkunandalarning zararini bilish ularni har xil sezilarli bilgilarni bilib olish imkoniyatini beradi

Ключевые слова: Вредитель вред, червя Комстока, калифорнийская щитовка, распространяется по странам