Verticillium Dahliae Kleb. замбуруғининг конидияларини ҳосил бўлишида турли озиқа муҳитларини таъсири

Abstract

Инфекция конидий гриба V. dahliae играет важную роль в патогенезе увядания хлопчатника, т.е. вилта. Конидии гриба многочисленно образуются в пораженных растительных остатках и распространяются на большие расстояния посредством воды и ветра. Annotation. Infection with conidia fungus V. dahliae plays an important role in the pathogenesis of uvyadaniya hlopchatnika, t.e. vilta. Conidia fungus mnogochislenno obrazuyutsya in porazhennyx rastitelnyx ostatkax and rasprostranyayutsya on bolshie rasstoyaniya posredstvom water and wind. Ғўзанинг сўлиши, яъни вилт касаллигини патогенези­ да V.dahliae замбуруғнинг конидия инфекцияси муҳим аҳамиятга эга. Замбуруғнинг конидиялари зарарланган ўсимлик қолдиқларида кўплаб ҳосил бўлади ва сув ҳамда шамол орқали катта масофага тарқалади. Тошкент, Фарғона ва Қашқадарё вилоятларининг ғўза экилган майдонларининг 0-10 см, 10-20 см, 20-30 см тупроқ чуқурлигидан олинган намуналар ТошДАУнинг “Агробиотехнология” кафедрасининг лабораториясида ғўзада вилт касаллигини қўзғатувчи ҳамда бошқа гуруҳга мансуб замбуруғларни ажратиш учун микологик тахлил амалга оширилди. V.dahliae ҳосил қилган конидияларнинг асосий қисми ташқи муҳитнинг ноқулай омиллари таъсирида нобуд бўлади [2,4]. Лекин бўндай конидиялар ғўза баргларига тушиб қолса, қулай шароит юзага келиши билан устьи­ цалар орқали ўсимлик тўқимасига кириб, сўлиш касал­ лигини қўзғатиш имкониятига эга бўлади [6]. Баъзи ҳолларда эса ноқулай шароит таъсирида конидиялар анастомозалар ҳосил қилади ва улар­ дан кейинчалик ташқи муҳит омилларига чидамли бўлган ҳамда қишлаб чиқишга мослашган микро­ склероцийлар юзага келади. Бу микросклероцийлар ўсимлик қолдиқларида узоқ муддат сақланиб қолиб инфекция манбаи сифатида хизмат қилади [1,3]. Шу сабабли ғўзада вилт касаллигини қўзғатувчи V.dahliae замбуруғини турли озиқа муҳитида ўстириб, конидия­ лар ва микросклерацийларни ҳосил бўлишига уларни таъсири ўрганилди. V.dahliae замбуруғини ўстириш учун оч агарли озиқа (1 л сув 15 г агар қўшилган) ва сусло агарли озиқа муҳитларидан фойдаланилди. Агарли озиқа муҳитларига экиладиган конидияларнинг миқдори Горяев камераси асосида ҳисоби олиниб, кониди­ яси 5∙104 кҳқб/мл бўлган титрдаги суспензия тайёрланди. Оч агарли озиқа муҳитида экилган конидиялардан 1-суткада 10-40% ўсиб чиқди. 2- суткада қолган конидия­ ларни ўсиб чиққанлиги аниқланди. Конидияларни дастлаб униш даврида хар биридан 1-5 тагача оидийлар ҳосил бўлади. Бу конидиялардан жадал ҳолда анастомозалар юзага келиши кузатилди. Мазкур жараён охирида улардан микросклероцийлар пайдо бўлганлиги кузатилди. Сусло агарли озиқа муҳитида конидияларни ўсиши оч агарли озиқа муҳитида бўлгани каби кечди. Лекин бу озиқа муҳитида 1-суткада 50-80% конидиялар ўсиб чиқди ва оидийлардан микросклероцийларни ҳосил бўлиш муддати бироз чўзилди. Тажрибада ишлатилган озиқа муҳитларига ғўза барги қайнатмаси қўшилганда конидиялардан микросклероций­ ларни ҳосил бўлиши кўпроқ ва жадал кечиши аниқланди. Демак вилт касаллигини қўзғатувчи замбуруғни асосий инфекция манбаи бўлган микросклероцийларни кўплаб юзага келишига зарарланган ғўзанинг қолдиқлари са­ бабчи экан. Миракбар ЗУПАРОВ, Сирожиддин ЖЎРАЕВ, ТошДАУ доцентлари.