Махсар заракунандаси ва унга қарши кураш
Abstract
ушбу мақолада махсарда учрайдиган зараркунанда ҳақида баён қилинган. Бу зараркунандаларнинг зарари айрим йилларда 15% дан 55 % гача бўлганлиги аниқланган. Тарқалганлик даражаси эса 76% дан 80 % гача бўлганлиги аниқланган. Аннотация: в данной статье приведены вредители сафлоровы. Было изучено вред этих вредителей с 15% до 55 % та. Изучён распрастранениевредителей с 76% до 80%.
Abstract
in this article pests are safflower. The damage of these pests was studied from 15% to 55%. The distribution of pests from 76% to 80%. Марказий Осиёда махсарга икки тур пашша: махсар чи- пор қаноти (Chaetorellia carthami Stack.) ва махсар пашшаси (Асаnthiophilus helianthi Rossi.) зарар етказади[1]. Махсар чипор қаноти Тожикистонда, Ўзбекистоннинг шимолий ва ўрта ҳамда Қозоғистонга ёндош туманларида учрайди. Мах- сарпашшасиМарказийОсиёда, КавказдаваЕвропанингкўп- қисмидабўлади[2,3]. Адабиётлар шарҳи.Махсар пашшаси махсар донининг ривожланиш босқичида зарар келтиради. Марказий Осиёда махсар бошчаси саватчасининг чипор қанот билан шикаст- ланиши 55 % гача, махсар пашшаси билан зарарланиши 15 % бўлганлиги маълум. Махсар пашшаси баъзи жойларда жуда кўпайиб кетади; масалан, қуйи Волга бўйи минтақала- рида махсарнинг 76 %, шимолий Кавказда 80 %шу пашша тарқалганлигианиқланган. Махсар чипор қаноти 4-7 ммкатталикдаги жонивор бўлиб, ранги сарғиш, усти оқиш ғубор билан қопланган. Пашша ор- қасида узунасига жойлашган тўрт қатор қора доғчалар бор; бу доғчаларнинг ҳар бирига биттадан қаттиқ тукча ўрнашган; доғқаторларининг ташқи иккитасида қаттиқ тукчали иккита доғча, ҳар икки ички қаторларда эса ички қаттиқ тукчали учтадан доғ жойлашган.Пашша қалқончасида тўртта дағал тук бор; рангсиз, шаффоф кўринишли қанотида сарғиш, учта кўндаланг белбоғ ҳосил этувчи ва қанотнинг олдинги четининг деярли ҳаммасини эгалловчи нақш бор.Урғочи чипор қанот пашшанинг қорнида сарғиш рангли, найсимон узун тухум қўйгичи бор.Махсар пашша 4-7 мм катталикда, қўнғир, деярли қора тусда; қорни кўкрагидан қорароқ; боши, елкаси, қалқончаси, мўйлови ва оёқлари сариқ бўлади. Пашшанинг танаси кул тус ғубор ва қорамтир туклар билан сийрак қопланган; қалқончасида дағал туклардан тўрттаси жойлашган. Рангсиз қанотида доғчалардан ташкил топган ўзгарувчан кул тус нақшлар бор. Урғочисида йирик ялтироқ қора тухум қўйгичи бор[2,3]. Махсар пашшасининг тухуми оқ тусда, урчуқсимон бўлади. Личинкасининг бўйи 8 мм ча, оқ рангда, танаси чўзиқ бўлиб, олдинги учи ингичкалашиб кетган, оёғи ва алоҳидалашган боши йўқ, танасидаги сўнгги сегменти тўмтоқ.Сохта пилласи (пупарийси) 3-7 мм катталикда, чипор қанотли пашшада оч сариқ тусда, махсар пашшасида жигар рангда бўлади.Мах- сар чипор қанот пашшаси ғумбаклик стадиясида, шунингдек эҳтимол, вояга етган ҳашаротлик стадиясида қишни ўтказади; махсар пашшаси эса вояга етган стадиясида қишлайди.Бу икки тур пашшанинг биринчи авлоди мураккабгулли бегона ўтларда ривожланади; личинкалари экиладиган ва ёввойи махсарни, бўтакўз, қушқўнмас ва бўзтикан ўтларини еб яшайди.Бу икки зараркунанда махсар экинида ўсимлик ғун- чалаётган даврда (май ўрталарида) пайдо бўлади. Урғочи