QASHQADARYO VILOYATI QAMASHI TUMANI LALMI TIPIK BO‘Z TUPROQLARINING SINGDIRISH SIG‘IMI VA SINDIRILGAN KATIONLAR TARKIBI

Abstract

Maqolada lalmi tipik bo‘z tuproqlarda an’anaviy ishlov berish va No-Till texnologiyasi sharoitida singdirish sig‘imi va singdirilgan kationlar tarkibiga oid ma’lumotlar keltirilgan. Singdirish sig‘imi 10,5–12,7 mg/ekv/100 g oralig‘ida bo‘lib, No-Till sharoitida nisbatan yuqori qiymatlar kuzatilgan. Tuproq quyi qatlamlar bo‘ylab chuqurlashgan sari bu ko‘rsatkich kamayib borgan. Singdirilgan kationlar tarkibida Ca²⁺ yetakchi o‘rinni egallab, uning ulushi 53–64 % ni tashkil etgan. Bu tuproq strukturasi va agregatlarning barqarorligini ta’minlovchi muhim omil hisoblanadi. Mg²⁺ ulushi 29–40 % oralig‘ida bo‘lib, Ca²⁺ bilan muvozanatda mavjudligi qayd etilgan. K⁺ miqdori past darajada (2–4 %) bo‘lib, tuproqning mineral tarkibi bilan izohlanadi. Na⁺ ulushi 3–5 % ni tashkil etib, tadqiqi etilgan tuproqning sho‘rlanmagan. No-Till texnologiyasi joriy etilgan maydonlarda singdirish sig‘imini oshirib, tuproqning fizik-kimyoviy barqarorligini yaxshilagan. Natijada ushbu usul lalmi yerlarda unumdorlikni saqlash va barqaror dehqonchilikni rivojlantirishda samarali ekanligi aniqlangan.